Artykuł 4 i 5 NATO: konsultacje a wspólna obrona
Czym różni się art. 4 od art. 5 Traktatu Północnoatlantyckiego, kiedy Polska z nich korzystała i co naprawdę oznacza zasada „jeden za wszystkich”.
Aktualizacja:
W skrócie
- Art. 4: każdy członek może zażądać konsultacji, gdy czuje się zagrożony.
- Art. 5: zbrojny atak na jednego członka to atak na wszystkich.
- Art. 5 uruchomiono raz, po zamachach z 11 września 2001 roku.
- Polska wnioskowała o konsultacje z art. 4 m.in. w 2022 i 2025 roku.
Traktat w skrócie
Traktat Północnoatlantycki podpisano w Waszyngtonie w 1949 roku. Polska należy do NATO od 12 marca 1999 roku. Traktat ma tylko 14 artykułów, ale dwa z nich pojawiają się w newsach najczęściej.
Artykuł 4: konsultacje
Każdy członek może zwołać konsultacje, gdy uzna, że zagrożona jest jego integralność terytorialna, niezależność polityczna lub bezpieczeństwo. Ambasadorowie spotykają się wtedy w Radzie Północnoatlantyckiej i omawiają sytuację. Konsultacje nie oznaczają automatycznie żadnej akcji wojskowej.
Z art. 4 korzystała m.in. Turcja (kilkakrotnie, w latach 2003-2015). 24 lutego 2022 roku, w dniu rosyjskiej inwazji na Ukrainę, wniosło o nie osiem państw wschodniej flanki, w tym Polska. We wrześniu 2025 roku Polska wnioskowała o konsultacje po wtargnięciu rosyjskich dronów, a kilka dni później Estonia po naruszeniu jej przestrzeni przez rosyjskie myśliwce.
Artykuł 5: wspólna obrona
Zbrojna napaść na jednego lub kilku członków w Europie lub Ameryce Północnej jest uznawana za napaść na wszystkich. Każdy sojusznik udziela pomocy, podejmując działania, jakie uzna za konieczne, łącznie z użyciem siły zbrojnej.
Zapis nie oznacza automatycznej wojny wszystkich państw. Każde decyduje samo o formie pomocy. Art. 5 uruchomiono dotąd raz, po atakach z 11 września 2001 roku na USA.
Incydent a atak
Nie każde zdarzenie na terytorium sojusznika uruchamia art. 5. W listopadzie 2022 roku w Przewodowie zginęły dwie osoby, ale śledztwo wykazało, że spadła tam rakieta ukraińskiej obrony przeciwlotniczej. Czy dane zdarzenie jest zbrojną napaścią, oceniają politycznie wszyscy sojusznicy.
Po wrześniowym incydencie z dronami NATO uruchomiło operację Eastern Sentry (Wschodnia Straż), czyli wzmocnienie obrony powietrznej wschodniej flanki.
Czytaj też
- Poderwanie myśliwców nad Polską: co oznacza komunikat DORSZDlaczego polskie i sojusznicze samoloty startują, gdy Rosja atakuje zachodnią Ukrainę, co oznacza komunikat Dowództwa Operacyjnego i kiedy jest powód do obaw.
- Wojna hybrydowa: sabotaż, podpalenia i presja poniżej progu wojnyCzym jest wojna hybrydowa, jakie działania przypisuje się Rosji w Polsce i Europie (sabotaż, cyberataki, presja migracyjna) i dlaczego trudno je odeprzeć.
- Rada Bezpieczeństwa ONZ i prawo wetaKto zasiada w Radzie Bezpieczeństwa ONZ, jak działa weto pięciu stałych członków, dlaczego Rada często milczy w sprawie wojen i co może Zgromadzenie Ogólne.