Rada Bezpieczeństwa ONZ i prawo weta
Kto zasiada w Radzie Bezpieczeństwa ONZ, jak działa weto pięciu stałych członków, dlaczego Rada często milczy w sprawie wojen i co może Zgromadzenie Ogólne.
Aktualizacja:
W skrócie
- 15 członków: 5 stałych z prawem weta i 10 wybieranych na dwa lata.
- Stali członkowie to USA, Rosja, Chiny, Wielka Brytania i Francja.
- Tylko jej decyzje są wiążące dla wszystkich państw ONZ.
- Jedno weto blokuje każdą decyzję w sprawach merytorycznych.
Skład i zadania
Rada Bezpieczeństwa odpowiada w ONZ za utrzymanie międzynarodowego pokoju. Zasiada w niej 5 stałych członków i 10 wybieranych przez Zgromadzenie Ogólne na dwuletnie kadencje. Polska była niestałym członkiem Rady kilkakrotnie, ostatnio w latach 2018-2019.
Rada może nałożyć sankcje, wprowadzić embargo na broń, powołać misję pokojową, a w skrajnych przypadkach zezwolić na użycie siły. Takie decyzje podejmuje na podstawie rozdziału VII Karty Narodów Zjednoczonych.
Jak działa weto
Decyzja wymaga 9 głosów i braku sprzeciwu któregokolwiek ze stałych członków. Wystarczy więc jedno weto, by zablokować rezolucję, nawet jeśli poparła ją reszta Rady.
W lutym 2022 roku Rosja zawetowała projekt rezolucji potępiającej jej inwazję na Ukrainę, a we wrześniu tego roku projekt dotyczący aneksji ukraińskich obwodów. USA wielokrotnie wetowały projekty dotyczące Izraela i Strefy Gazy, a Rosja i Chiny projekty w sprawie Syrii. Dlatego Rada często nie reaguje na wojny, w które zaangażowane są mocarstwa.
Zgromadzenie Ogólne
Gdy Rada jest zablokowana, sprawą może się zająć Zgromadzenie Ogólne, w którym zasiadają 193 państwa. Jego rezolucje nie są wiążące, ale pokazują stanowisko świata. W marcu 2022 roku 141 państw zażądało wycofania wojsk rosyjskich z Ukrainy. Od 2022 roku każde weto w Radzie musi zostać omówione na forum Zgromadzenia.
Misje pokojowe
Rada powołuje misje pokojowe, np. UNIFIL w południowym Libanie, w której służą także polscy żołnierze. W 2025 roku Rada postanowiła, że mandat UNIFIL wygaśnie z końcem 2026 roku.
Czytaj też
- Sankcje: jak działają i dlaczego Rosja je omijaCzym są sankcje gospodarcze i indywidualne, jak UE przyjmuje kolejne pakiety, czym jest pułap cenowy na ropę i jak kraje trzecie pomagają je obchodzić.
- Międzynarodowy Trybunał Karny: kogo sądzi i ile możeJak działa Międzynarodowy Trybunał Karny w Hadze, dlaczego wydał nakazy aresztowania Putina i Netanjahu, kto go uznaje i czym różni się od MTS.
- Zawieszenie broni, rozejm, pokój: czym się różniąZawieszenie broni, rozejm, pauza humanitarna i traktat pokojowy to różne rzeczy. Co znaczy każde z tych pojęć i dlaczego porozumienia tak często się rozpadają.