Sankcje: jak działają i dlaczego Rosja je omija

Rodzaje sankcji

Sankcje indywidualne dotyczą konkretnych osób i firm: zamrożenie majątku i zakaz wjazdu. Trafiają w polityków, wojskowych, oligarchów i przedsiębiorstwa zbrojeniowe. Sankcje sektorowe ograniczają całe branże: import ropy i węgla, eksport technologii, które mogą posłużyć wojsku, usługi finansowe.

Po 2022 roku Zachód odłączył największe rosyjskie banki od systemu SWIFT i zamroził rezerwy rosyjskiego banku centralnego, szacowane na ok. 300 mld dolarów.

Jak powstają w Unii Europejskiej

Projekt przygotowują Komisja Europejska i wysoki przedstawiciel do spraw zagranicznych, a przyjmuje go jednomyślnie Rada UE. Jedno państwo może więc zablokować albo opóźnić pakiet, co w praktyce zdarza się przy negocjacjach z Węgrami i Słowacją. Sankcje wobec Rosji UE przyjmuje w numerowanych pakietach od 2022 roku i regularnie je przedłuża.

Pułap cenowy na ropę

Państwa G7 i UE nie zakazały zakupu rosyjskiej ropy na całym świecie, bo podniosłoby to ceny paliw. Zamiast tego zachodnie firmy mogą ją transportować i ubezpieczać tylko wtedy, gdy cena nie przekracza ustalonego pułapu. UE od 2025 roku okresowo ten pułap obniża.

Rosja odpowiedziała, budując flotę cieni: stare tankowce bez zachodniego ubezpieczenia, które przewożą ropę z pominięciem pułapu.

Obchodzenie i sankcje wtórne

Objęte zakazem towary, np. elektronika i części maszyn, trafiają do Rosji przez kraje trzecie. Dlatego USA i UE nakładają sankcje wtórne: karzą banki, rafinerie i pośredników spoza Rosji, którzy pomagają je omijać. W 2025 roku USA objęły sankcjami największe rosyjskie koncerny naftowe Rosnieft i Łukoil.

Sankcje nie zatrzymały wojny, ale podnoszą jej koszty, utrudniają dostęp do nowoczesnych technologii i obciążają rosyjski budżet. Stosuje się je także wobec innych państw, m.in. Iranu i Korei Północnej. We wrześniu 2025 roku przywrócono sankcje ONZ wobec Iranu.