Dezinformacja: jak rozpoznać fałszywe informacje o wojnie

Jak działa dezinformacja

Celem dezinformacji często nie jest przekonanie do jednej wersji, tylko zasianie wątpliwości: skoro każdy mówi co innego, to „prawdy nie da się ustalić”. Autorzy zalewają sieć sprzecznymi wersjami, korzystają z sieci fałszywych kont i podrabiają strony znanych redakcji.

W marcu 2022 roku krążyło sfabrykowane nagranie, na którym prezydent Zełenski rzekomo wzywa do kapitulacji. W maju 2024 roku w serwisie Polskiej Agencji Prasowej pojawiła się fałszywa depesza o mobilizacji Polaków do wysłania na Ukrainę. Agencja szybko ją usunęła i poinformowała o ataku hakerskim.

Sprawdź w pięciu krokach

1. Kto to podaje? Szukaj pierwotnego źródła, a nie zrzutu ekranu z komentarzem. 2. Czy potwierdzają to inne, niezależne redakcje? Ważna informacja szybko pojawia się w wielu miejscach. 3. Czy zdjęcie nie jest stare? Wyszukiwanie obrazem (np. Google Lens, TinEye) często pokazuje, że zdjęcie krążyło lata wcześniej.

4. Czy szczegóły pasują? Pogoda, pora roku, język napisów i ukształtowanie terenu zdradzają, czy nagranie powstało tam, gdzie twierdzi autor. 5. Jak się czujesz? Tekst, który ma cię przestraszyć albo oburzyć i wzywa do natychmiastowego udostępnienia, zasługuje na podwójną ostrożność.

Liczby ze stron konfliktu

Każda strona wojny ma powód, by zawyżać straty przeciwnika i zaniżać własne. To nie zawsze dezinformacja, ale takich liczb nie należy traktować jak faktów. U nas oznaczamy je dopiskiem, że podaje je strona konfliktu.

Gdzie sprawdzić

W Polsce działają redakcje weryfikujące fakty, m.in. Demagog, Konkret24 i FakeNews.pl. Gdy podejrzewasz fałszywą informację o naszym zdarzeniu, zgłoś to na jego stronie i dołącz link do źródła.